Ana Sayfa

Agri

TARIHI VE KÜLTÜREL ESERLER

DOGU BEYAZIT KALESI:
Dogubeyazit'in 5km dogusunda, Eski Beyazit'in kuzeydogusundaki Belleburç denilen yerde bulunmaktadir. Bugün için harap bir vaziyet arz etmektedir. Yapani ve yaptirani bilinmeyen kalede, Urartu mezarlari ve antik çaglara ait kalintilar bulunmaktadir. Kale plan olarak üç bölümden meydana gelmistir. Orta bölümde tapinak ve magaralar mevcuttur. Kalenin etrafini çeviren surlar tamamen kaybolmustur. Kalenin Urartular tarafindan yapildigi sanilmaktadir.

BEYAZIT ESKI CAMI:
Dogubeyazit'in dogusunda, Kalenin güney eteginde bulunmaktadir. Cami, muhtemelen Yavuz Sultan Selim tarafindan yaptirilmistir. Caminin taç kapisi üzerindeki onarim kitabesinden H.1096 (M.1687) 'da onarim gördügü anlasilmaktadir. Kare planli, tek kubbeli cami plan tipindedir. Harim mekani 11.50m çapinda bir kubbe ile örtülüdür. Bes gözlü son cemaat yeri yikilmistir. Üzerinde herhangi bir süslemesi bulunmayan cami, degisik renklerdeki taslarin karisik bir biçimde kullanilmasiyla yapilmistir.

DIYADIN KALESI:
Diyadin ilçe merkezinin güneyinde, Murat Irmagi'nin kiyisindaki kayaliklar üzerinde kurulmustur. Yapani ve yaptirani belli degildir. Evliya Çelebi, Uzun Hasan oglu Ziyaüddin tarafindan yaptirildigini belirtmektedir. Kale, yapilis tarzi ve kullanilan malzeme bakimindan Urartu kalelerine benzemektedir. Birçok dönemde tamir ettirilen kale, bugün harap bir vaziyettedir.

AVNIK KALESI:
Koçbasi Kalesi olarakta bilinen yapi Diyadin ilçe merkezine 29 km mesafede, Yankaya (Ali Hido) mezrasinda, Aladag'in yüksek bir yerindedir. Taslarinin sökülüp, ev yapiminda kullanilmasindan dolayi, bigün ancak temelleri günümüze gelebilmistir.

KUJE KALESI:
Avnik Kalesi'ne yakin bir yerde bulunan küçük çapta bir kaledir. Günümüze ancak kalintilari ulasabilmistir.

MEYA (GÜNBULDU) MAGARALARI:
Diyadin ilçe merkezine 12 km uzakliktaki Günbuldu köyündedir. Antik bir kent görünümündeki yerlesim yerinde magaralar ve tarihi kalintilar köyün 400 m uzaginda bulunmaktadir. Kayalara oyularak yapilmis, barinma yerleri, tapinak, ibadethane, oda ve magaralar oldukça ilgi çekicidir. Barinarak ve ibadethanelerde degisik inançlarin izleri görülmektedir.Oldukça tahrip edilmis kentten, günümüze mihrap, haçli taslar ve mezarlar kalmistir.Buradan çikarilan iki koç heykeli, su anda il merkezinde bulunmaktadir.

ISHAKPASA SARAYI
Dogubeyazit'in 8 km güneydogusunda, Eski Dogubeyazit'in kayaliklari üzerindedir. Sarayin harem girisi üzerinde bulunan kitabesinde;
"Bin yüz ile doksan dokuz oldu buna tarih,
Ishaka meram üzere kem kil dü cihani"
yazilidir. Buradan yapinin H.1199 (M.1784) tarihinde yaptirildigi anlasilmaktadir. Kitabede adi geçen Ishak ise, II.Ishak Pasa'dir. Yapi yaklasik yüz yillik bir dönem içerisinde tamamlanmistir. Dolayisiyla 1634-1680 yillari arasinda Beyazit Sancakbeyligi'ni yapan Çolak Abdi Pasa döneminde yapinin imarina baslanilmis ve 1784 yilinda II.Ishak Pasa döneminde yapi tamamlanmistir.
Iki avlu ve bu avlularda yapilmis bölümlerden olusan sarayda, binalar "U" seklinde düzenlenmistir. Birinci avluya girisi saglayan taç kapi, disa dogru çikintilidir. Her iki yönden yuvarlak altisar sütunla takviye edilmistir. Yüzey yuvarlak kemerli, mukarnas kavsarali bir nis içine alinmistir. Asil giris kapisi basik kemerli olarak düzenlenmistir. Taç kapi; kabartma bitki motifleri, stilize agaçlar, mukarnasi andiran bezemeler ve kemerlerle süslenmistir. Birinci avluda; nöbetçi odasi, çesme, muhafiz koguslari, zindan ile at kosum ve araba yerleri bulunur.
Orta avlu, dört tarafi çesitli binalar ile çevrilmis olup, dikdörtgen planlidir. Bu kisimda, hizmetli odalari, selamlik, cami ve türbe yer alir.
Dikdörgen planli caminin, harim kismi kare planli olup üzeri yüksek kasnakli tromplu bir kubbe ile örtülüdür. Önünde üzeri teras seklinde düzenlenmis kapali bir son cemaat yeri bulunur. Cami iç mekaninda, ampir üslubu hatirlatan süslemelere sahiptir.
Caminin güneyinde yer alan Çolak Abdi Pasa Türbesi, Selçuklu tarzina uygun olarak, iki kat halinde yapilmistir.
Orta avludan bir kapiyla, dikdörtgen planli harem dairelerine geçilir. Bu bölümde ayrica hamam, kiler, ashane ve tuvalet gibi kisimlar bulunmaktadir.
Sonuç olarak, Ishak Pasa Sarayi farkli üslup ve bezeme sekilleriyle insa edilmis olup, ortaçag satolarini animsatan gösterisli bir eser olarak karsimiza çikmaktadir.

ANZAVUR TEPE

Patnos ilçe merkezinin 2km kuzeybatisinda yer almaktadir. Patnos Kalesi olarak da bilinir. Urartular'dan kalma antik bir kenttir. Saray, tapinak ve bina kalintilarinin oldugu tespit edilmistir. Kale Kral Menua ve I.Argisti, tapinak ise Ispuini zamaninda yapilmistir. Oldukça harap olan kentten günümüze. Ancak tapinak,kale ve bazi binalarin kalintilari ulasmistir.

GIRIK TEPE

Patnos'un 1km güneydogusundadir. Degirmentepe olarak da bilinir. Urartular'a ait bu antik kent, Kral Menua ve oglu I.Argisti dönemlerinde kurulmustur. 1960-1963 yillari arasinda yapilan kazilar neticesinde, yanmis bir iç avlu, taht odasi, salonlar, kiler ve mutfak ortaya çikarilmistir. Ayrica buradan çok sayida yüzük, küpe, bilezik, kemer, mühür, altin ve tunçtan yapilmis süs esyalari elde edilmistir.

TOKLUCA KALESI
Diyadin ilçe merkezine 19 km uzakliktaki Tokluca köyünde bulunmaktadir. Yapida yer altina inen merdivenler mevcuttur. Ancak bu merdivenli yolun nereye ulastigi bilinmemektedir.

ÜÇKILISE:
Tasliçay'in 18 km dogusunda yer alan bugünkü Tasteker köyüdür.
Birçok kaynakta adina rastladigimiz Üçkilisenin kutsalligi M.Ö.'ye dayanir. Arsakli Türkleri burada Bagavan adinda bir Günes Tapinagi yapmislardir. Sonradan Ermeniler tarafindan bir manastir insa edilmistir. Ancak bahsedilen ve diger tarihi degerler yok edilmistir. Ermenilerin yaptirdigi manastir, 1950 yilinda sökülmüs, taslari Agri Merkez Camii'nin yapiminda kullanilmistir. Nuh Peygamber'in mezarinin burada olduguna iliskin bir inanista vardir.

KIZILZIYARET KALESI:
Balikli Göl yakinlarindaki ayni adi tasiyan köyde bulunmaktadir. Hangi dönemde yaptirildigi bilinmeyen yapinin yapani ve yaptirani bilinmemektedir. 1918 yilinda yöre terk edilip barinak ve kale surlari tahrip edildiginden dolayi, kale harap bir görünüm arz etmektedir.

KÜPKIRAN (HAREBEGÖL) KALESI:
Merkez ilçenin 20 km uzaginda yer alan Yukari Küpkiran ile Güneysu köyü arasinda bulunmaktadir. Kale Harabegöl Kalesi olarak ta bilinir. Kalenin kimin tarafindan, hangi tarihte yaptirildigi bilinmemektedir.

PAZI KALESI:
Küpkiran köyü ile Kalender köyü arasindaki kaledir. Pazi Kalesi, Eyüp Pasa Kalesi adi ile de anilmaktadir. Agri Ovasi'na hakim bir tepe üzerinde kurulan kale, küçük boyutlu olup basit bir yapiya sahiptir. Kale oldukça tahrip olmus, taninmayacak bir hale gelmistir.

TOPRAKKALE:
Eleskirt'e 14 km mesafedeki antik kenttir. Toprakkale'nin yapim tarihi bilinmemekle birlikte, Urartular döneminde yapildigi sanilmaktadir. Urartularin burada bir kale yaptirdiklari ve küçük Arsaklilar'in burayi yeniden imar ettikleri bilinmektedir.
Tapinak ve yerlesim yerleri tamamen harap bir hale getirilmis, kale burçlari ve bazi duvar kalintilari günümüze gelebilmistir.

TOPRAKKALE CAMII:
Cami ile ayni adi tasiyan köyde, bulunmaktadir. Cami üzerinde yer alan kitabeden, 1684 yilinda Mirza bin Abdi Pasa tarafindan yaptirildigi anlasilmaktadir. Cami, kare planli, tek kubbeli bir plan arz etmektedir. 12,50x12,50m ölçülerindeki cami, 8.20m çapindaki tromp geçisli bir kubbe ile örtülmüstür. 14 ahsap direk üzerine oturtulan son cemaat yerinin bir kismi sonradan yapilmistir.Beden duvarlarinda 6, kubbe kasnaginda ise birer atlamali olarak4 adet pencereye yer verilmistir.
Beden duvarlarinin köseleri, taç kapi ve pencere etraflari kesme tastan, diger kisimlar ise moloz taslarla yapilmistir.

HAMUR KÜMBETI::
Hamur ilçe merkezinde yer almaktadir. Giris kapisi üzerindeki kitabeden, sadece 1802 yilinda yaptirildigi anlasilmaktadir. Plan bakimindan Kirsehir'deki Asik Pasa Türbesi'ne benzemekte olup, Selçuklu ve Osmanli Kümbetlerinden farkli bir planlama gösterir.Yapi dikdörtgen planli olup,içten aynali tonoz,distan balik sirti seklindedir. Güney taraftaki orijinal olmayan tahta kapidan giris saglanir. Dogu cephesinde 3, batida ise 2 penceresi bulunmaktadir. Yapi, kesme tas malzeme ile yapilmis olup, cepheleri kusatan dört sira bazalt ile renkli bir görünüm kazanmistir. Kümbet içerisinde Ishak Pasa'nin torunlarindan Ibrahim Pasa'nin ve ailesinin mezarlari bulunmaktadir. Mezar taslari , bitkisel motifler, sekiz kollu yildiz ve arapça yazilar ile süslenmesine karsin, bunlar tahrip edilmislerdir.

KARAGÖZ KILISESI:
Tutak'in 26km batisindaki Dayapinari (Noktulu) köyü yakinlarinda bulunmaktadir. Kilise kayalara oyularak yer altina yapilmistir. Kiliseye, merdivenlerle inilmektedir. Bezer bir kiliseye Hamur'un Beklemez köyünde de rastlanilmaktadir.

HAVARAN KALESI:
Hamur ilçe merkezinden geçen derenin 100m yukarisinda sarp bir kayalik üzerinde kurulmustur. Kale Selçuklu Devleti'nin son zamanlarindan kalmadir. Osmanli-Rus savaslarinda ve daha sonralari kale tahrip edilmistir.

SOSIK KALESI:
Hamur'un Karlica (Sosik) köyünde yapilmis kaledir. Ilçe merkezine 34 km uzakliktadir. Kalenin yapim tarihi bilinmemesine karsin, Akkoyunlular'dan kaldigi sanilmaktadir.
Bugünkü haliyle kalede; iki oda ve hamam ayakta kalabilmis diger kisimlar tahrip edilmistir. Kaleye ulasan blok taslardan yapilmis merdivenler bulunmaktadir. Kalenin alt tarafinda, ayri olarak yapilmis bir ibadethane vardir.

KARLICA KIZ KALESI:
Karlica köyünde, Sosik Kalesi'nin 2 km dogusunda bulunmaktadir. Sosik Kalesi beyinin, burayi kizi için yaptirdigi söylenmektedir.

KAN KALESI:
Tutak'in 15 km batisinda yer alan Dönertas (Kalekul) köyü yakinlarindadir. Kalenin yapim tarihi bilinmemektedir. Kale harap bir vaziyette olup, temel seviyesinde günümüze ulasabilmistir. Kalenin baska bir adi da Kale-i Hum'dur.

ZENCIR KALE:
Tutak yakinlarindaki Katavin Daginda bulunmaktadir. Yapim tarihi bilinmemektedir. Bugün yikik durumda olan kale hakkinda bir çok efsane ve söylenti vardir.

DOGAL GÜZELLIKLER:

Diyadin Kaplicalari:
Diyadin ilçe merkezinin 5 km. güneyinde bulunmaktadir. Diyadin Kaplicalari, Yilanli. Davud, Köprü kaplicalari olmak üzere üç bölüme ayrilir. Akkoyunlu Beyi Uzun Hasan'in oglu Ziyaeddin Bey, binlerce seneden beri kullanilagelen bu kaplicalarin civarinda ilk tesisleri kurmustur.
Davut ve Köprü çermikleri, sularinin özellikleri bakimindan birbirlerine benzemektedir. Köprü çermiginin tortulari Murat Nehri üzerinde tabii bir köprü meydana getirdigi için bu isim verilmistir. Demir, kükürt, sülfat, kalsiyum ve bikarbonat bakimindan zengin olan bu kaplicalar romatizma, cilt hastaliklari ile nefrite iyi gelir. Suyun sicakligi 60-70 derecedir.
Kaplica kuruluslari, havuz, özel banyolari olan bir hamam ve bir de hidroloji bölümünden olusmaktadir. Toplam 150 yatakli turistik otellerin yani sira, kamp çadirlari da kullanilir.
Çevresindeki Murat Nehri ve Kudret Köprüsü ile güzel bir manzara olusturan Diyadin Kaplicalari, yaz aylarinin en çok ragbet gören yerleridir.

Dambat Kaplicasi:

Agri'ya 5km uzakliktaki Yolluyazi (Dambat) Köyü'nde, Murat Irmagi kiyisinda bulunmaktadir. Deri ve romatizma hastaliklarina iyi gelmektedir.

Balik Gölü:

Dogubeyazit'in Sinek Yaylasinda bulunur. 2241m lik rakimi ile yurdumuzun en yüksekte olusmus gölüdür. Yüzölçümü 34km karedir. Alabalik ve sazan baligi boldur. Tasliçay'a 40km'dir. Sandalla gezilir.Tasliçay'in 18km kuzeydogusunda, alabaligi ünlü bir lav seti gölüdür. Gölün agaçlikli çevresi, yörenin dinlenme yeridir. Suyu tatlidir. Gölün ortasinda, üzerinde tarihsel kalintilar bulunan 4 dekar genisliginde küçük bir ada vardir. Meteor Çukuru: Dogubeyazit'in 35km dogusunda, Iran sinirina 2km uzaklikta, Gürbulak sinir kapisi ile Sari Çavus (Gürveren) Köyü arasindadir. Alaska'dakin den sonra dünyanin en genis göktasi çukurudur. Meteor çukuru, 1913'te düsen bir göktasi sonucunda olusmustur. Genisligi 35m, derinligi 60m'dir. Topraga gömülü göktasinin üzeri bir toprak tabakasiyla örtülüdür.

Buz Magarasi:

Küçük Agri Daginin güney eteginde, Hallaç Köyü'ne 3km uzaklikta bulunmaktadir. Dogal bir anit durumundaki magara; 8m derinliginde 100m uzunlugunda ve 50m genisliginde elips biçimli bir yapidadir. Magara içinde bazalt lavlar, kayalar ve bir kaktüs büyüklügünden insan büyüklügüne varan bir çok buzdan dikitler yer almaktadir. Bu buz dikitler isikta renk renk yanar döner bir görünüm almaktadir. Magara kis aylarinda sicak, yaz aylarinda ise; bir buzdolabi kadar soguktur. Magara agzindan sürekli sicak ve soguk hava akimlari eser.

Nuh'un Gemisi'nin izi:
Türkiye-Iran transit yoluna 3,5km uzaklikta bulunan ve Agri Dagi'nin güneyinde Telçeker ile Mesar Köyleri arasinda dogal bir anittir. Bu anit gemiye benzer siluet seklindedir.
Kültür ve Turizm Bakanligi, gemi kütlesinin korunmasi gerekli tasinmaz kültür varligi özeligiyle 3657 sayili karari ile 1987'de burayi dogal sit alani ve açik hava müzesi olarak koruma altina almistir. Geminin kalintisini Kusbakisi olarak görülecek bir yere turistik niteliklere sahip bir kafeterya yapilmistir.

AGRI'NIN TURISTIK YERI VE ÖNEMI

Agri, turizm bakimimdan özel ve önemli bir yapiya sahiptir. Cografî konumu, dogal güzellikleri ve Ishak Pasa Sarayi gibi tarihî zenginlikler, il Turizminin ana kaynaklaridir. Turizm endüstrisi için önemli olan ulasim, otel, lokanta, motel ve turistik tesis yapiminda faaliyetler gittikçe artmaktadir.

Agri îli, Selçuklular, Osmanlilar ve Cumhuriyet dönemlerinde hep sinir sehri olarak kalmistir. Tarih boyunca Iran ve Kafkaslardan Anadolu'ya geçen kavimlerin yolu olmustur. Agri, bir bakima Anadolu'nun giris kapisidir. Urartulardan günümüze kadar birçok kültür ve medeniyet izlerine rastlanir. Ancak bölgenin sik sik el degistirmesi, baskinlara ugramasi, göçler ... buradaki maddî kültür degerlerinin tahrip edilmesine sebep olmustur. Mogol, Safevi, Rus ve Ermeni isgalleri, insanlara oldugu kadar tarihî yapilara da zarar vermistir.

Türk boylarinin bir kismi da bu yolu takip ederek geçiste bulunmustur. Yavuz Sultan Selim'in Çaldiran, IV. Murad'in Revan Seferi, Agri üzerinden yapilmistir. Çesitli dönemlerde birçok savasa sahne olmustur. Bu bakimdan tarihî bir konumu vardir. Pek çogu yikilmis olsa bile, tarihî eserler ve turistik zenginlikleri bakimindan Agri, Türkiye'nin en önemli turistik beldelerindendir.Türkiye'nin en yüksek tepesi ve Nuh tufani ile devamli kamuoyu gündeminde kalan Agri dagi, esine az rastlanan manzarali Balik gölü, genis ve zümrüt yesili ovalari, bu ovalari sulayan irmaklari, yaylalarin güzellikleri, dere boylari ile Agri ayri bir güzellige sahiptir.

Agri Dagi, Ishak Pasa Sarayi, Meteor çukuru, Diyadin kaplicalari. Kudret köprüsü, Meya magaralari. Balik gölü, Anzavur Tepe, Toprakkale ... görülmege deger turizm köseleridir. Dogubeyazit, Gürbulak gümrük kapi ve buradaki Açik Pazar yeri, turizm yönünden ayri bir öneme sahiptir.

Ana Sayfa