…Söz Sanatlari (Edebi Sanatlar)…

Söz Sanatlari - 1
Söz Sanatlari - 2

Söz Sanatlari (Edebi Sanatlar) - 1

1) TESBIH(BENZETME)

Sözü daha etkili duruma getirmek için aralarinda ilgi bulunan iki unsurdan güçsüzü olani güçlü olana benzetmektir.
Benzetmede dört unsur bulunur:
a)Benzenen b)Benzetilen c)Benzetme Yönü d)Benzetme Edati

Bu ögelerin kullanilip kullanilmamasi açisindan da üç çesit benzetme vardir:
— Çocuk tilki gibi kurnaz biriydi.
—Minik yavrucak elma gibi kipkirmizi yanaklariyla gülücükler saçiyordu.

—Bizim de kalbimizi kimildatir yerinden
Topraga diz vurusu dag gibi zeybegin

—Binalar kale gibi oldugundan içeri
B.tilen B.nen B.E
girilemiyordu.
—Kim bu cennet vatanin ugruna olmaz ki feda?
B.tilen B.yen

—Karisina yillarca cehennem hayati yasatti.
B.tilen B.yen

—Muavin,yolculara: Pamuk eller cebe!
B.tilen B.yen
diye bagriyordu.

2) ISTIARE(EGRETILEME)

Benzetmenin asil unsuru olan benzeyen ve benzetilenden yalnizca biri kullanilarak yapilir.
a.)Açik Istiare:Benzeyenin bulunmayip yalnizca benzetilenle yapilan istiaredir.
b.)Kapali Istiare:Benzetilenin bulunmayip yalnizca benzeyenle yapilan istiaredir.

—Bir hilal ugruna ya rab ne günesler batiyor. (A.I)
—Ay,altin agaçlardan yere damliyordu.(K.I)
Açtim avucumu altina tuttum.
—Ülkemizde üniversiteden mezun olmus pek çok fidan artik is de bulamiyor.(A.I)
—Bahar gelince bir agizdan sarkilar söyler kuslar.(K.I)
—Bugün gökten inciler yagiyordu.(A.I)
—Galatasaray,Fenerbahçe kalesine gol yagdirdi.(K.I)
—Genç adamin sözleri,kizin yüregini yakiyordu.(K.I)
—Sanat,hür bir ortamda boy atar.(K.I)
—Kurban olam,kurban olam,
Besikte yatan kuzuya.(A.I)

3) KINAYE

Bir sözü hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanmaktir.
Uyari:Kinayede daha çok mecaz anlam kastedilir.
—Mum dibine isik vermez.
—Hamama giren terler.
—Tasima su ile degirmen dönmez.
—Yuvarlanan tas yosun tutmaz.
—Ates düstügü yeri yakar.
—Yaptigi hatayi anlayinca yüzü kizardi.

4) MECAZ-I MÜRSEL(AD AKTARMASI)

Benzetme amaç güdülmeden bir sözün ilgili oldugu baska bir söz yerine kullanilmasidir.
—Ise alinman için dün sirketle görüstüm.(Insan)
—Yarin sinifi 9/H sinifi yapacak.(Ögrenci)
—Toplantiya Milliyet gazetesinin güçlü kalemleri de geldi.(Yazar)
—Nihatin golüyle tüm stat ayaga kalkti.(Seyirci)
—O evine çok bagli bir insandir.(Ailesi)
—Bu olay üzerine bütün köy ayaklandi.(Halk)
—Istanbul’dan kalkan uçak az önce Adana’ya indi.(Havaalani)

5)TESHIS(KISILESTIRME)

Insan disindaki canli cansiz varliklara insan özelligi kazandirmaktir.
Her teshiste ayni zamanda kapali istiare vardir.
—Güzel gitti diye pinar agladi.
—Menekseler külahini kaldirir.
—Bir sarmasik uyaniyordu uykusunda
Geriniyordu bir eski duvarin sivasinda.
—Toros daglarinin üstüne,
Ay un eledi bütün gece.
—O çay agir akar,yorgun mu bilmem,
Mehtabi hasta mi,solgun mu bilmem.
—Aheste çek kürekleri mehtap uyanmasin,
Eskici dükkaninda asma saat,
Çelik bir sal atmis omuzlarina.
—Yalnizligin oksadigi kalbime,yagmurlar küskün,
En güzel türküyü bir kursun söyler.
—Bu aksam sonbahar ne kadar serin,
Geceyi hasretle zaman.

6)INTAK(KONUSTURMA)

Insan disindaki varliklari konusturmaktir.Her intak sanatinda teshis sanati vardir;ancak her teshiste intak sanati yoktur.
—Deniz ve Mehtap sordular seni: Neredesin?
—Maymun sunu anlatmak istemisti fikrince:
Bosa gitmez kötüye bir ceza verilince.
—Dal bir gün dedi ki tomurcuguna:
Içimde kanayan yara gibisin.
—Ey benim sari tamburam!
Sen ne için inilersin?
Içim oyuk,derdim büyük
Ben onunçün inilerim
—Ben ki toz kanatli bir kelebegim,
Minicik gövdeme yüklü Kaf dagi.
—Adam elini uzatti,tam onu koparacagi sirada menekse: Bana dokunma!diye bagirdi.

7)TECAHÜL-I ARIF

Anlam inceligi olusturmak için herkesçe bilinen bir gerçegi bilmiyormus gibi aktarmalidir.
—Sakaklarima kar mi yagdi ne var?
Benim mi Allahim bu çizgili yüz.
—Sular mi yandi,neden tunca benziyor mermer?
Geç fark ettim tasin sert oldugunu.
—Gökyüzünün baska rengi de varmis,
Su insani bogar,ates yakarmis.
—Su karsima gögüs geren,
Tas bagirli daglar misin?
—Saçlarin dalgali,boya mi sürdün?
Gelmiyorsun artik,bana mi küstün?
—Içimde kar donar,buzlar tutusur,
Yagan ates midir,kar midir bilmem.

8)HÜSN-I TA’LIL

Sebebi bilinen bir olayin meydana gelisini,gerçek sebebinin disinda baska,güzel bir nedene baglamadir.
—Gül bahçesi sevgiliden haber geldigi için
Süslendi ve güzel kokular süründü.
—Yoksun diye bahçemde çiçekler açmiyor bak.
—Senin o gül yüzünü görmek için
Sana günes bakmak için doguyor.
—Benim kaderime ve yalnizligima
Irmaklar bile agladi.
—Rüzgar gökte bir gezinti,
Üsürüz her aksam vakti,
Ne sicak vücutlar gitti,
Topragi isitmak için.
—Güller kizarir utancindan o gonca gül gülünce
Sümbül bükülür kiskancindan kakül bükülünce.
—Bir an önce görülsün diye Akdeniz,
Toroslarda agaçlar hep çocuk kalir.
—Toros daglarinin üstüne
Ay, un eledi bütün gece.

9) MÜBALAGA (ABARTMA)

Sözün etkisini güçlendirmek için bir seyi oldugundan daha çok ya da oldugundan daha az göstermektir.
—Manda yuva yapmis sögüt dalina,
Yavrusunu sinek kapmis.
—Alem sele gitti gözüm yasindan.
—Bir ah çeksem dagi tasi eritir,
Gözüm yasi degirmeni yürütür.
—Bir gün gökyüzüne otursam,
Evlerin tavanlarini birer birer açsam.
—Siladan ayriyim,gözümde yaslar,
Sel olup tasacak bir gün derinden.
—Sana olan askim dagi tasi eritir,
Gözümdeki yaslardan bir deniz olur.
—Ben ki toz kanatli bir kelebegim,
Minicik gövdeme yüklü Kaf dagi.
—Sekizimiz odun çeker,
Dokuzumuz ates yakar
Kaz kaldirmis basin bakar
Kirk gün oldu ,kaynatirim kaynamaz.
—Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsin?
Gömelim gel seni tarihe desem,sigmazsin.
—Bir of çeksem karsiki daglar yikilir.

10) TEZAT (KARSITLIK)

Aralarinda ilgiden dolayi,birbirine zit kavramlari bir arada kullanmaktir.

—Aglarim hatira geldikçe gülüstüklerimiz.
—Neden böyle düsman görünürsünüz,
Yillar yili dost bildigim aynalar?
—Içimde kar donar,buzlar tutusur,
Yagan ates midir,kar midir bilmem.
—Sana çirkin dediler,düsmani oldum güzelin.
—Yükseginde büyük namli karin var,
Alçaginda mor sümbüllü bagin var.
—Gülmek ol,goncaya münasiptir,
Aglamak bu,dil-i hazine gerek.
—Karlar etrafi bembeyaz bir karanliga gömdü.

11) TEVRIYE (AMACI GIZLEME)

Iki degisik anlami olan bir sözcügün bir dize ya da beyitte iki anlaminin da kullanilmasidir.
—Tahir Efendi bize kelp demiz (Tahir:özel ad.)
Iltifati bu sözde zahirdir
Maliki mezhebim benim zira
Itikadimca kelp Tahirdir.

—Bu kadar letafet çünkü sende var,
Beyaz gerdaninda bir de ben gerek.

—O güzel yüzün benli de,
Gögsün niye bensiz?
—Bak kalan bu kubbede hos bir sada imis,
Ben yarime gül demem,yarim bana gülmedi.

—Beyefendi ailenin günesi,sen de ayisin.

—Sen gittin yaslara büründü cihan,
Soluyor dallarda gül dertli dertli.

—Su köpek lesi de surda fuzuli,
O kadar içerlediysen tut kiçindan
Vur yere de çiksin içindeki ruhi.

12) TELMIH (HATIRLATMA)

Söz arasinda herkesin bildigi bir olaya ya da kisiye isaret etme sanati.
—Vefasiz Asliya yol gösteren bu,
Keremin sazina cevap veren bu.
—Ne büyüksün ki kanin kurtariyor teshidi,
Bedrin aslanlari ancak bu kadar sanli idi.
—Ekmek Leyla oldu bire dostlarim,
Mecnun olup ardi sira giderim.
—Su Bogaz harbi nedir? Var mi ki dünyada esi?
En kesif ordularin yükleniyor dördü besi.
—Yirtarim daglari enginlere sigmam tasarim.
—Gökyüzünde Isa ile,
Tur daginda Musa ile ,
Elindeki asa ile,Msn Ögretmen öss kpss Gazeteler Sohbet hazir mesajlar ders izle Belirli Gün ve Haftalar Çanakkale savasi siir
Çagirayim Mevlam seni.

13) TARIZ (TAS ATMA)

Bir kisiyi igneleme,bir konuyla alay etme veya sözün tam tersini kastetmedir.
—Müftü Efendi bize kafir demis.
—Tutalim ben ona diyem müselman.
—Lakin varildiktan ruz-i mahsere,
Ikimiz çikariz orda yalan.
—Bu ne kudret ki elifbayi okur ezberden.
—Tahir Efendi bize kelp demis,
Iltifati bu sözde zehirdir,
Maliki mezhebim benim zira,
Itikadimca kelp Tahirdir.
—Bir nasihatim var zamana uygun,
Tut sözümü yattikça yat uyuma,
Meshur bir kelamdir sen kazan sen ye,
El için yok yere yanma.
—O kadar zeki ki bütün siniflari çift dikis gidiyor.

14) TEKRIR

Anlatimi güçlendirmek için bir sözü sik sik tekrar etmektir.
—Beni bende demen,ben degilim,
Bir ben vardir,bende benden öte.

—Söz ola kese savasi,
Söz ola kestire basi,
Söz ola oglu asi,

Yag ile bal ede bir söz.

—Ben güzele güzel demem,
Güzel benim olmayinca.

—Seni tanimadan önce ben,ben degildim,
Seni tanidiktan sonra aslinda bensizligin sensizligin oldugunu anladim.

—Gece midir insani hüzünlendiren,
Yoksa insan midir hüzünlenmek için,
Geceyi bekleyen?
Yoksa ben miyim seni düsünmek için,
Geceyi bekleyen?
Gece midir seni bana düsündüren?

15) TENASÜP (UYGUNLUK)

Anlam yönünden birbiriyle ilgili sözcükleri bir arada kullanmaktir.
—Deli eder insani bu dünya,
Bu gece,bu yildizlar,bu koku,
Bu tepeden tirnaga çiçek açmis agaç.

—Artik demir almak günü gelmisse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

—Arim,balim,petegim,
Gülüm,dalim,çiçegim,
Bilsem ki ölecegim,
Yine seni sevecegim,

—Güller kizarir o gonca gül gülünce,
Sümbül bükülür kiskancindan kalül bükülünce

—Bu aksam isik olduk,renk olduk,ses olduk,
Yeniden kisla olduk,asker olduk,tüfek olduk.

16) LEFF-Ü NESR

Bir dizede iki ya da daha fazla kavramdan bahsettikten sonra diger dizede onlarla ilgili açiklama yapmaktir.
—Bakislarin firtina,
Durusun durgun su,
Biri alabora eder,
Biri bogar.

—Gönlümde atestin,gözümde yastin,
Ne diye tutustun,ne diye tastin.

—Ben bir sedefim,sen nisan bulutu,
Ver damlalari,al yuvarlak inciyi.

17) ISTIFHAM(SORU SORMA)

Anlatimi daha etkili hale getirmek için cevap alma amaci gütmeden soru sormaktir.
—Kim bu cennet vatanin ugruna olmaz ki feda?
—Sakaklarima kar mi yagdi ne var?
Benim mi Allahim bu çizgili yüz?
—Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsin?
—Su karsima gögüs geren
Tas bagirli daglar misin?
—Hangi çilgin bana zincir vuracakmis?Sasarim!
—Her gün bu kadar güzel mi bu deniz?
Böyle mi görünür gökyüzü her zaman?

18) TEDRIC

Birbiriyle ilgili kavramlarin bir derece gözetilerek siralanmasidir.
—Iki asker,mizrak mizraga,kiliç kilica,hançer hançere vurusmaya basladi.
—Makbar,makber degil;bir türbe,türbe degil;bir mabet,mabet degil;bir küre,küre degil;bir sonsuz uzay.

19) NIDA (SESLENME)

Siddetli duygulari,heyecanlari coskun bir seslenisle anlatmadir.Daha çok ay,ey,hay,ah ünlemleriyle yapilir.
—Ey mavi göklerin beyaz ve kizil süsü!
—Ey benim sari tamburam!
Sen ne için inilersin?
—Çatma kurban olayim ey nazli hilal!

20) CINAS

Yazilislari ayni,anlamlari farkli sözcüklerin bir arada kullanilmasidir.
—Niçin kondun a bülbül kapimdaki asmaya
Ben yarimden ayrilmam götürseler asmaya.

—Göl kiyisindaki sazlarin arasinda bir saz sesi geliyordu.

— Kara gözler,
Sürmeli kara gözler,
Gemim deryada kaldi,
Gözlerim kara gözler.

—Kalem böyle çalinmistir yazima,
Yazim kisima uymaz,kisim yazima.

—Böyle baglar,
Yar basin böyle baglar,
Gül açmaz,bülbül ötmez,
Yikilsin böyle baglar.

21) ALITERASYON

Dize ya da misrada ahenk olusturacak sekilde,ayni sesin veya hecenin tekrarlanmasidir.
—Eylülde melül oldu gönül soldu lale
Bir kaküle meyletti gönül geldi bu hale.
—Seherde seyre koyuldum semayi deryayi.
—Kara toprak içinde kara karincayi karanlik gecede görür.
—Beyaz gerdaninda bir de ben gerek.

22) SECI

Düz yazida cümle içinde yapilan uyaga denir.
—Ilahi,kabul senden,ret senden;sifa senden,dert senden Ilahi,iman verdin,daim eyle;ihsan verdin,kaim eyle.
—Ten cübbesi çak gerek,gönül evi pak gerek.
—Ey gönlümün nuru,gönüllerin süruru!
—De gül idim ben sana mail sen ettin aklimi zail.

Ana Sayfa